Ι. ΚΡΙΤΙΚΕΣ – ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ*

Για το βιβλίο Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΛΕΞΗ

«…Πραγματικά αυθεντικό και ευαίσθητο ανθρωπολογικό έργο που θα ανανεώσει την κοινωνική θεωρία, την εθνογραφική γραφή και την ανθρωπολογία της “εκσυγχρονιζόμενης” Ευρώπης…»

Michael Taussig, Columbia University (Professor of Anthropology)

 

«…Τελευταία λέξη στις προσπάθειες της σύγχρονης ανθρωπολογίας να συνδέσει το γλωσσικό με το αισθητήριο, το αναλυτικό με το αισθητικό, το δομικό με το βιωματικό…»

George Marcus, Rice University (Chair, Anthropology Dept.)

 

«…Βιβλίο συναρπαστικό και έργο υποδειγματικής παιδείας… Αποτελεί την τέλεια γέφυρα (ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν), μια ανθρωπολογική οπτική του Άλλου και μια αίσθηση συνέχειας και α-συνέχειας ανάμεσα στην αρχαϊκή και σύγχρονη Ελλάδα…’

Page duBois, University of California (Professor of Classics)

 

«…Η Τελευταία Λέξη πρέπει να γίνει η πρώτη λέξη στην επανακρόασή μας των μεσογειακών κοινωνιών»…»

Catharine Stimpson, New York University (Dean, Graduate School of Arts & Sciences/Professor of Comparative Literature/ Women’s Studies)

 

«…Έργο που συνδυάζει μια «πλέον επιμελή επιστημονική ανθρωπολογία με περιελίξεις φαντασίας που θυμίζουν τον Baudelaire»…»

Paul Friedrich, University of Chicago (Professor of Linguistics)

 

«…Ας διαβάσουμε «τη Σερεμετάκη ανάμεσα στη Marija Gimbutas και την Julia Kristeva… Εκπληκτική η συνέχεια ανάμεσα στις νεολιθικές θεές της γέννησης και του θανάτου που αποκάλυψαν οι αρχαιολογικές ανασκαφές της Gimbutas στα Βαλκάνια και στις εκταφικές τελετουργίες που επιτελούν λίγο νοτιότερα οι Μανιάτισσες. Καθώς και ανάμεσα στα πολυφωνικά μοιρολόγια των Μανιατισσών και στη σωματική πολυφωνία που πανηγυρίζει η ποιητική της Kristeva»…»                                               

Περιοδικό American Ethnologist, Prof. M. Trawick, Massey University, Νέα Ζηλανδία

 

«…Όποιος νομίζει ότι γνωρίζει και μπορεί να πραγματευθεί τη σχέση θανάτου και κοινωνικής τάξης – ή τις σχέσεις των δύο φύλων – θα πρέπει να διαβάσει την Τελευταία Λέξη. Αποτελεί πρόσκληση για επαναθεώρηση…»

Marilyn Strathern, University of Manchester, Αγγλία (Professor of Anthropology)

 

«…Στην εθνογραφία αυτή «που πραγματεύεται το θάνατο ως κοινωνική εμπειρία, η εικονογραφία, ο τρόπος γραφής και το περιεχόμενο (είναι) όλα εκρηκτικά…»

Arthur Kleinman, Harvard University (Professor of Social Medicine / Anthropology)

 

«…Με το βιβλίο αυτό παίρνει «νέο νόημα ο όρος συμμετοχική παρατήρηση», ενώ της συγγραφέως «η ανάλυση φωτίζει τη δυναμική της έμφυλης πολιτικής με τρόπο που δεν έχει ξαναερευνηθεί ως τώρα στην Ελλάδα ή πουθενά αλλού»…»

Modern Greek Studies Yearbook

                     

Για το βιβλίο ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΗΣΗ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ

«…Η «Παλιννόστηση Αισθήσεων» με συνεπήρε… Είναι ένα δυνατό, διανοητικά τολμηρό βιβλίο…»

Sandor Gilman, Cornell University (Professor, Germanic Studies)

 

«…Διαβάζοντας την Παλιννόστηση Αισθήσεων είναι σαν να δοκιμάζεις το πιο απολαυστικό έδεσμα. Νέες γεύσεις, νέοι δρόμοι…»

Catharine Lutz, University of North Carolina (Professor of Anthropology)

 

«…Βιβλίο σύνθετο και πειραματικό… δεν μας αφήνει αμφιβολία πως για να κατανοήσει κανείς τον πολιτισμό πρέπει να διερευνήσει το ρόλο των αισθήσεων…»

Jay Ruby, Temple University (Professor, Center for Visual Communication)

 

«…Στις περισσότερες πραγματείες το σώμα εξετάζεται ως κείμενο που “διαβάζεται” και “γράφεται”. Στο έργο της Σερεμετάκη το σώμα… βιώνεται επίσης με τις αισθήσεις… Πολλά τα οφέλη της κοινωνικής επιστήμης από την υιοθέτηση της ποιητικά αισθησιακής προσέγγισής της…»

Paul Stoller, Westchester University (Professor of Anthropology/Ethnographic Film)

 

«…Νιώθω χαρά που αποτελώ μέρος της περίτεχνης σύνθεσης του σημαντικού αυτού τόμου…»

Susan Buck-Morss, Cornell University (Professor, Government Studies)

 

«…Το βιβλίο αυτό θα ξεμουδιάσει πολλές αγκυροβολημένες σκέψεις… Είναι σαφές πως Η Τελευταία Λέξη δεν ήταν και δε θα είναι το μόνο κείμενο της Σερεμετάκη που μας ανοίγει νέους ορίζοντες…»

Allen Feldman, Dept. of Culture & Communication, New York University (author & Professor of Anthropology)

*Οι κριτικές αυτές από το εξωτερικό είναι από το αρχείο του εκδοτικού οργανισμού University of Chicago Press.

 

Για το βιβλίο ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗ ΑΝΘΡΩΠΟΛΟΓΙΑ

«…Το Εισαγωγή στην Πολιτισμική Ανθρωπολογία είναι ενα ανεκτίμητο βιβλίο καθώς εισάγει την πολιτισμική ανθρωπολογία ενω ταυτόχρονα την εδρεώνει σε ενα παγκόσμιο πλαίσιο όπου λειτουργούν διάφορες ανταγωνιστικές εθνικές ανθρωπολογικές σχολές σκέψεις. Το σημαντικότερο ειναι οτι η Σερεμετάκη, πατώντας στέρεα στην πολύχρονη εμπειρία της—ερευνητική-συγγραφική και διδακτική—στις ΗΠΑ αλλά και στη στενή σχέση της με την Ευρώπη και ειδικότερα την Ελλάδα, μετακινείται με άνεση μέσα και έξω απο την Πολιτισμική Ανθρωπολογία, σε όλο το φάσμα των Ανθρωπιστικών Επιστημών, κάτι που κάνει την προσέγγισή της ιδιαιτέρως πρωτότυπη και διορατική.…»

Charles Stewart, Καθηγητής Ανθρωπολογίας
University College London (Αγγλία)

 

«…Το βιβλίο αυτό είναι μια εκπληκτικά αυθεντική και σπουδαία εισαγωγή στη σύγχρονη πολιτισμική ανθρωπολογία. Γραμμένο σε καθαρή, συναρπαστική πρόζα, τοποθετεί την ανθρωπολογία σταθερά μέσα στο ιστορικό της πλαίσιο. Καταδεικνύει με επιτυχία πώς διαπρεπείς ανθρωπολόγοι, απο τον Franz Boas ως τον Michael Taussig έχουν με διάφορους τρόπους αφηγηθεί την κοινωνική και πολιτισμική διαφορετικότητα με στόχο την καλύτερη κατανόηση τής ανθρώπινης κατάστασης. Σε αυτή την κρίσιμη εποχή, η Σερεμετάκη εχει παράγει ενα ακόμη έργο που δείχνει στον σπουδαστή και αναγνώστη πώς οι ανθρωπολόγοι παράγουν έργα που σηματοδοτούν το μονοπάτι προς μια καλύτερη ζωή, το μονοπάτι προς τη σοφία.…»

Paul Stoller, Καθηγητής Ανθρωπολογίας,West Chester University 
Χρυσό Μετάλλιο, 2013 Anders Retzius Gold Medal Laureate in  Anthropology 

ΙΙ. ΚΡΙΤΙΚΕΣ – ΣΧΟΛΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ, 19/4/98,
Άρης Μαραγκόπουλος, Κριτικός – Μεταφραστής – Συγγραφέας     

«…Τα τρία βιβλία, Η Τελευταία Λέξη, Παλιννόστηση Αισθήσεων, Διασχίζοντας το Σώμα της πολιτισμικής ανθρωπολόγου Νάντιας Σερεμετάκη χαρτογραφούν έναν ανεξάντλητο ανθρωπολογικό τόπο: τις Αισθήσεις. Η πολιτισμική περιφέρεια της Μέσα Μάνης με επίκεντρο την ποιητική δράση των γυναικών της είναι το περιεχόμενο του πρώτου βιβλίου: το όνειρο, ο αυτοσχεδιασμός στα μοιρολόγια, η φροντίδα και η καλλιέργεια της ελιάς, η ταφή και η εκταφή των νεκρών ανιχνεύονται μέσα από τη βαθμιαία εξοικεί με συναισθήματα και αισθήσεις που δείχνουν αλλότρια (εφόσον περιφερειακά) αλλά ανήκουν σε έναν ολόκληρο πολιτισμό μνήμης.

Στο δεύτερο βιβλίο με τίτλο Παλιννόστηση Αισθήσεων η ανθρωπολόγος εγκαινιάζει έναν διάλογο με ξένους διανοητές πάνω στον τόπο αυτό: Τι συμβαίνει με τις αισθήσεις και τις αισθητήριες δυνάμεις που στοιχειώνουν τον σύγχρονο πολιτισμό, τη μνήμη και τη ταυτότητά μας; Η ίδια διαγράφει τις παραμέτρους για μια λεπτομερή συζήτηση του ζητήματος στην ελληνική πραγματικότητα. Η Susan Buck – Morss αντιμετωπίζει το ίδιο θέμα στην κινηματογραφική του εκδοχή, η Jonas Frykman στη Σουηδία του Μεσοπολέμου, ο Allen Feldman στην τηλεόραση, ενώ, τέλος, ο Paul Stoller συνοψίζει το διάλογο με τους προηγούμενους υπογραμμίζοντας την αναγκαιότητα της αισθητηριακής ανθρωπολογίας. Ο τρίτος τόμος της συγγραφέως προωθεί τον ίδιο διάλογο, αλλά στο έδαφος αυτή τη φορά της Ιστορίας του Πολιτισμού και του Φύλου στην Ελλάδα. Παρακάμπτοντας το χρόνιο ζήτημα της ιστορικής συνέχειας η Σερεμετάκη απεικονίζει μια διαφορετική συνέχεια που οφείλεται στην παρεμβατική δύναμη της γυναίκας και του φύλου…Αν η εξερεύνηση του άγνωστου τοπίου των αισθήσεων εξηγεί σε κάποιο βαθμό τη γοητεία που ασκεί η εργασία της Σερεμετάκη, ο ανατρεπτικός τρόπος που το πετυχαίνει αυτό, συμπληρώνει τη γοητευτική εικόνα…

Η Σερεμετάκη ανανεώνει εκ βάθρων το αντικείμενο της επιστήμης της, μεταθέτοντας γενναία το υποκείμενο / ερευνητή στη θέση του ανθρωπολογικού αντικειμένου. Παίζει με τη συμβολική, συναισθηματική και τελεστική (performative) χρήση της καθημερινής γλώσσας, διαβάζει τεχνουργήματα εκεί που οι κλασικοί ανθρωπολόγοι διαβάζουν μουσειακά στερεότυπα, αναγνωρίζει δότριες και δότες εκεί που οι άλλοι ανθρωπολόγοι διακρίνουν πληροφοριοδότες (informats, δηλαδή προδότες της κουλτούρας τους), ανατρέχει σε εμπειρικά θραύσματα του ιδιωτικού — που όμως ανασύρουν την κρεουργημένη από τον «εκμοντερνισμό» συλλογική μνήμη, αναμειγνύει τέλος αφηγηματικούς τρόπους που δεν υιοθετεί ο συνήθης επιστημονικός λόγος, με δύο λόγια συγχωνεύει το εθνογραφικό με το βιογραφικό σ’ αυτό το είδος που η ίδια αποκαλεί «υβριδική φιγούρα που ονομάζεται γηγενής ανθρωπολόγος».

Ακολουθώντας όμως αυτή την επικίνδυνη διαδρομή, επικίνδυνη εφόσον δεν υιοθετεί τη νεοαποικιακή ματιά της κυρίαρχης επιστήμης, η συγγραφέας υποχρεώνεται συνεχώς να μεταφράζει ή πιο σωστά να μεταμφιέζει το λόγο της…

Η Σερεμετάκη αποδεικνύει στον αναγνώστη ότι γνωρίζει με επάρκεια τόσο την εκρηκτικότητα της γλώσσας καταγωγής, δηλαδή τις αισθήσεις όσο και τις αντοχές της γλώσσας στόχου, δηλαδή τον ανθρωπολογικό κώδικα. Αντιμετωπίζει λοιπόν το πρόβλημα μέσα από μια διαδικασία επανειλημμένων μεταφράσεων – μεταμφιέσεων.

Ο λόγος των αισθήσεων, καταρχήν μετονομάζεται· το αισθητηριακό παράδειγμα που αντλείται από τη συλλογική καθημερινότητα ­­το ροδάκινο, τα χόρτα, τα κεντήματα, ο καφές, η σκόνη, το σαλόνι οι σκιές­­ μετονομάζει δυναμικά τη συλλογική αίσθηση, «μιλάει μόνο του» τη γλώσσα που αναζητά η Σερεμετάκη. Από την άλλη, ο αυθεντικός λόγος των δοτριών γυναικών της Πελοποννήσου, τον οποίο αφήνει να διεισδύει δραστικά, υπονομευτικά στο κείμενό της, ενισχύει την πιστότητα της πρώτης αυτής μεταφοράς…

Στη συνέχεα ο γλωσσικός αυτός λόγος μεταφράζεται ακόμα μια φορά: στον επιστημονικό/προσωπικό λόγο της ίδιας της ανθρωπολόγου, η οποία όπως είπα και στην αρχή φροντίζει με ιδιαίτερη τόλμη να μετακυλύει τον εαυτό της ανάμεσα στη θέση ενός πολλαπλού υποκειμένου (ανθρωπολόγος, γυναίκα, ελληνίδα κ.λ.π.) και ανθρωπολογικού αντικειμένου ταυτοχρόνως, εφόσον εμπλέκεται στην αισθητήρια διαδικασία μνήμης των δοτριών της…

Η τρίτη και τελευταία μετάφραση αφορά τον κυρίαρχο ανθρωπολογικό κώδικα – αυτόν που συν τις άλλοις δεν μιλάει βεβαίως ελληνικά. Εδώ η πρωταρχική μέριμνα της συγγραφέως δεν είναι να συμμορφωθεί με τον κανόνα της ανθρωπολογικής ιδιολέκτου, αλλά αντιθέτως να χειραφετηθεί απέναντί του. Απέναντι σ’ αυτή την πρόκληση, έχοντας διατρέξει τα δύο προηγούμενα στάδια μεταφράσεων και άρα αυτοσυνειδησίας, ο λόγος έχει μία μόνο δυνατότητα για να μπορέσει να εκφέρει την εν τέλει άρρητη πλην υπαρκτή των αισθήσεων φωνή: να καταλήξει στην ίδια εκείνη ανοίκεια εκφορά που γεννάει η αρχέτυπη μητέρα κάθε γλώσσας: η ποίηση…

…Ζούμε σε καιρούς όπου η συναλλαγή ταυτίζεται με τον φτηνό εκμοντερνισμό, σε όλα τα επίπεδα· στη λογοτεχνία αυτό έχει πάρει τη μορφή επιδημίας. Συνιστώ επομένως τις ανθρωπολογικές μυθιστορίες της Σερεμετάκη ως τα πιο ενδιαφέροντα, πιο γλαφυρά μυθιστορήματα, από τα περισσότερα που κυκλοφορούν στις μέρες μας…»

 

Εφημ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 9/10/91                                                             

 «…Στα πλαίσια της ανθρωπολογίας, η «Τελευταία λέξη» εγκαινιάζει την εναλλακτική προοπτική της «ιθαγενούς ανθρωπολογίας» στην ευρωπαϊκή εθνογραφία και στην ανθρωπολογία της Ελλάδος ειδικότερα. Ανοίγει την πόρτα στη διαχρονική ανάλυση του ελληνικού πολιτισμού και στην εξερεύνηση των δυνατοτήτων αυτογνωσίας που προκαλεί μια τέτοια ανάλυση…
Το βιβλίο αποτελεί τομή στην κοινωνική θεωρία και συγκεκριμένα στη μελέτη της εκσυγχρονιζόμενης Ευρώπης, αλλά και στην ανθρωπολογική γραφή και δόμηση πολυφωνικού κειμένου…»

 

Στοά του βιβλίου, 12 Μαρτίου 1998
Μαρία Δαμανάκη, Βουλευτής / Πρόεδρος, «Παρατηρητήριο για τα Δικαιώματα της Γυναίκας»                                                                             

«…Να τονίσω τη σημασία της έκδοσης των δύο σημαντικότατων βιβλίων της Νάντιας Σερεμετάκη: «Διασχίζοντας το Σώμα» και «Η Τελευταία Λέξη» που παρά το επιστημονικό τους βάρος είναι συγχρόνως και συναρπαστικό ανάγνωσμα…
Πουθενά στη διεθνή βιβλιογραφία δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο. Κατά τη γνώμη μου δεν έρχονται να προστεθούν, αλλά δημιουργούν μια βάση επιστημονικής ποιότητας και εγκυρότητας πολύτιμη για τις ελληνίδες ερευνήτριες και ερευνητές για τα ζητήματα του γυναικείου κοινωνικού φύλου…
Νομίζω πως η καταπληκτική δουλειά που έκανε η Νάντια Σερεμετάκη είναι εθνική επί της ουσίας…
Στους καιρούς της ρευστότητας και αβεβαιότητας, της σκόπιμης σύγχυσης, των πρωτόγνωρων προκλήσεων, των γενικών εκτιμήσεων, όσοι-ες με το δημιουργικό και ερευνητικό τους έργο οργανώνουν βεβαιότητες και σημεία αναφοράς επιτελούν αποστολή…»

 

Στοά του βιβλίου, 12 Μαρτίου 1998
Κατερίνα Αγγελάκη – Ρουκ, Ποιήτρια                                                   

«…Στην εθνογραφία Η Τελευταία Λέξη…, στο πραγματικά εξαιρετικό αυτό έργο, η «ξενιτιά» των νεκρών που τόσο συναρπαστικά αναλύει η συγγραφέας, γίνεται απλή, γνωστή, σχεδόν συγκεκριμένη.
Η μοιρολογίστρα παρουσιάζει το νεκρό, αυτόν περιγράφει, όπως ο κορυφαίος της ελληνικής τραγωδίας – έναν παραλληλισμό που τόσο επιτυχώς και τόσο ωραία κάνει και αναλύει η Σερεμετάκη. Ακριβώς επειδή κατάλαβε η ίδια τόσο βαθιά αυτή την ποίηση-ουσία, την ποίηση-πόνο. Και την είδε όχι μόνο με τα μάτια της επιστήμης αλλά και μέσα από τη δική της προσωπική ποιητικότητα. Αυτό αποδεικνύει άλλωστε και η εξαιρετική γραφή του βιβλίου της Η Τελευταία Λέξη…»

 

Στοά του βιβλίου, 12 Μαρτίου 1998
Γιάννης Σακελλαράκης, Αρχαιολόγος, Καθηγητής & Συγγραφέας

«…Η Τελευταία Λέξη της Ν. Σερεμετάκη είναι το πιο σημαντικό σύγχρονο ανθρωπολογικό βιβλίο που διάβασα, όχι μόνο για τον μόχθο στην συλλογή του υλικού, την άριστη χρήση των πηγών και την κριτική στάση απέναντι σε όλα τα τρέχοντα ανθρωπολογικά ρεύματα, στοιχεία απαραίτητα για οποιαδήποτε καλή ανθρωπολογική έρευνα, αλλά κυρίως για την πρωτοτυπία, σαν έμπνευση στην αντιμετώπιση του θέματος, που οφείλεται νομίζω και στην έμφυτη, βιωματική γνώση του χώρου…

Οι άκρως επαινετικές κριτικές και τα σχόλια που δέχθηκε το βιβλίο από διάσημους και γνωστούς επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων το χαρακτηρίζουν ως «πρότυπο σύγχρονης εθνογραφίας» στον χώρο της ανθρωπολογίας αλλά και ως σημαντική συνεισφορά στις κοινωνικές επιστήμες, τη γλωσσολογία, τη θεατρολογία, τη λογοτεχνία, την ιστορία, την αρχαιολογία, την κοινωνική ιατρική, την εθνομουσικολογία και φυσικά τις ελληνικές σπουδές στο εξωτερικό.
Ως ερευνητής μιας απ’ αυτές τις επιστήμες, της μαχόμενης με το χώμα ανασκαφικής αρχαιολογίας, βεβαιώνω την σημαντική συνεισφορά της κ. Σερεμετάκη και σ’ αυτό τον κλάδο της έρευνας…»

 

Στοά του βιβλίου, 12 Μαρτίου 1998
Γιάννης Τσιώλης, Καθηγητής Συγκριτικής Λογοτεχνίας, Πανεπιστήμιο Νέας Υόρκης                                                   

«…Αναφερόμενοι στο έργο της Σερεμετάκη γενικά μιλάμε για την ποίηση της επιστήμης. Γι’ αυτό θα πρέπει να μιλάμε: για την ποιήτρια – ανθρωπολόγο Σερεμετάκη.
Όσο για την γνωστή εθνογραφία της Η Τελευταία Λέξη, έχουμε να κάνουμε με ένα έργο κατ’ αρχήν καθαρά πρωτότυπο, με ένα έργο εύθικτο, συναρπαστικό, που ήρθε ριζοσπαστικά πλέον να αναζωογονήσει όλες τις θεωρίες που έχουν αναπτυχθεί τις τελευταίες δύο δεκαετίες, όπως θεωρίες της λογοτεχνίας, της ανθρωπολογίας, της κοινωνιολογίας, κ.λ.π. Ήρθε επίσης να αλλάξει την εθνογραφική γραφή, να την φέρει σε έναν ποιητικό λόγο. Ήρθε να μας δείξει κάτι που θα ονόμαζα αρχαιολογία (με την έννοια του Φουκώ) της μετα-μοντερνοποίησης του Δυτικού κόσμου.
Είναι εξαιρετικά σπάνια η περίπτωση ανθρωπολόγου να καλύπτει όλη τη γκάμα του εσωτερικού και του εξωτερικού χώρου, δηλαδή εσωτερικά της ίδιας της ψυχοσύνθεσης του υποκειμένου (της Μανιάτισσας) και εξωτερικά της ίδιας της Σερεμετάκη, ταυτόχρονα δε την κοινωνικο-αισθητική του αντικειμένου τουτέστιν του επιστημονικού της κλάδου. Το υποκείμενο από μέσα, το αντικείμενο απ’ έξω παρουσιάζουν μια πολυπλοκότητα στη συγγραφή της Σερεμετάκη. Και μέσα από αυτό το πλούσιο φάσμα διαβάζει και μεταδίδει τη ζωή έτσι ώστε να φέρει όχι μόνο τη δύναμη της πειθούς αλλά και τη δυναμική της φαντασίας και της τόλμης.
Με όλα αυτά τα εφόδια, η Σερεμετάκη ανοίγει ορίζοντες που η επιστήμη της δεν είχε καν υποψιαστεί ως τώρα…»

 

Στοά του Βιβλίου, 12 Μαρτίου 1998
Γιώργος Ανδρεόπουλος, τ. Γενικός Γραμματέας Υπουργείου Δικαιοσύνης, Νομικός και Πολιτικός Αναλυτής                                 

«…Αν χαρακτήριζε κάποιος επιγραμματικά το πολύπλευρο έργο της Νάντιας Σερεμετάκη, θα τόνιζε πως πρόκειται για έργο που αποτελεί θεωρητική και μεθοδολογική τομή στους χώρους των Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών.
Θα έλεγε επίσης ότι αποτελεί σταθμό στο χώρο της Λογοτεχνίας και Ποίησης καθότι η «γραφή» της δένει επιστήμη και λογοτεχνία αφενός, και εισάγει νέους προβληματισμούς στο χώρο της μετάφρασης, αφετέρου.
…ανακαλύπτει κανείς την εκπληκτική ικανότητα της Σερεμετάκη να ερευνά τις διαφορές όσο και τις συγκλίσεις ανάμεσα σε φαινομενικά «άσχετα» πράγματα, θέματα και χώρους, αλλά και να «μοντάρει» απομακρυσμένα «θραύσματα». Για την άκρως πρωτοποριακή και ενδιαφέρουσα θεωρία της περί μοντάζ, πρέπει να διαβιβάσετε και να ξαναδιαβάσουμε το βιβλίο της ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΗΣΗ ΑΙΣΘΗΣΕΩΝ.
Το βιβλίο αυτό εδραιώνει για άλλη μια φορά τον ανθρωπολογικό λόγο με ελληνικά δεδομένα εκεί που δεν είχε υπόσταση πριν, ήτοι στους χώρους της Πολιτισμικής Ιστορίας, Αρχαιολογίας, Επικοινωνίας και Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης, μεταξύ άλλων. Στο χώρο δε της ευρύτερης ανθρωπολογίας πρωτοπορεί ξανά με ανοίγοντας το δρόμο για τον κλάδο ή την οπτική που ονομάστηκε «ανθρωπολογία των αισθήσεων»…
Είμαστε τυχεροί, νομίζω, που ένα τέτοιο έργο, ασυμβίβαστο και αυτοδημιούργητο, …μας προσφέρεται τώρα σε καιρούς χαλεπούς, από τις εκδόσεις Λιβάνη και στην Ελλάδα…»

 

Περιοδικό Αρχαιολογία, #66, Μάρτιος 1998                     

«…Παλιννόστηση αισθήσεων:
Πολύ ενδιαφέρον, πρωτοποριακό για τα ελληνικά δεδομένα, βιβλίο, που συγκεντρώνει κείμενα πέντε ερευνητών γύρω από το θέμα «Αντίληψη και μνήμη ως υλική κουλτούρα στη σύγχρονη εποχή». Τα κείμενα μας οδηγούν στην κατανόηση του πολιτισμού μέσα από τις αισθήσεις που τον διαμορφώνουν…»

 

Περιοδικό Θέσεις, #55, 1996                                                                   

«…Εκεί όμως που η Σερεμετάκη, με την Τελευταία Λέξη δημιουργεί αξεπέραστες αναπτύξεις είναι η θεωρία της για τις έννοιες: «ανα – παραστασιακή ερμηνεία», «παραστασιακή επιτέλεση» ως ποίηση.
Εδώ η ανθρωπολόγος αποκαθιστά τις έννοιες στην πολυσήμαντη λειτουργικότητά τους:
α) την τελεστικά υλική, β) την κοινωνικά λειτουργική και γ) τη φαντασιακή
Στην Τελευταία Λέξη η έννοια «ποίηση» εγκλείει και τις τρεις αυτές πραγματικότητες. Αυτή η σύνθετη νοηματική θεμελίωση παραπέμπει στην ερμηνεία της έννοιας ΠΟΙΗΣΗ που πραγματοποιεί η Διοτίμα στο Συμπόσιο του Πλάτωνα.
Μετά τη Διοτίμα, η Σερεμετάκη είναι η δεύτερη στην ιστορία των ιδεών και η πρώτη, μετά την κυριαρχία των θρησκευτικών και πάσης φύσεως μυθοποιητικών παρερμηνειών του Μεσαίωνα, της Αναγέννησης και του Διαφωτισμού (μεταφυσικών, ρομαντικών, μυστικιστών, μηχανιστικών, σουρεαλιστικών κ.ά.) που αποκαθιστά την ποίηση ως υλική πράξη (ποιέω – ποιώ) ως κοινωνική παρέμβαση, (παραστασιακή επιτέλεση) και ως φαντασιακή σύλληψη παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος…              Συνιστά εμβολή στην επιστήμη της ανθρωπολογίας και… ιδρυτική εργασία της ελληνικής ανθρωπολογίας…»

 

Περιοδικό Επτάκυκλος, Μάιος 1998                                         

«…Διαφέροντας από τα υπόλοιπα όμοιά του έργα, το έργο της Ν. Σερεμετάκη, δεν αποτελεί μονοδιάστατη ανθρωπολογική μελέτη, αλλά συνδυάζει το επιστημονικό ενδιαφέρον με την ποιητική διάθεση, τη ρεαλιστική καταγραφή με τη φιλοσοφική ερμηνεία…
Αναμφίβολα η προσπάθεια αυτή σύζευξης επιστήμης και ποίησης, δημιούργησε ένα έργο που αποτελεί θεωρητική και μεθοδολογική τομή στους χώρους των Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών σπουδών, όχι μόνο για την πρωτοβουλία της σύλληψης αλλά και για την εκτέλεση της. Είναι όμως εξίσου ουσιαστική η εθνογραφική διάσταση του έργου, που ανοίγει το δρόμο για την έκδοση ανάλογων ελληνικών μονογραφιών…»

 

Περιοδικό ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 22/9/95                                                 

«…Η Τελευταία Λέξη:
Μοναδικότητα και απόλυτη πρωτοτυπία στη μεθοδολογική προσέγγιση…
Αναδεικνύει το κοινωνικό θεμέλιο και το επιστημονικό βάθρο του νομικού θεωρήματος ότι «το έθιμο εκεί που επικρατεί έχει ισχύ γραπτού δικαίου»…»

Βλ. επίσης Συνεντεύξεις